Orale mucositis is een ontsteking van het mondslijmvlies die vooral voorkomt bij patiënten die behandeld worden met chemotherapie of patiënten die bestraling krijgen in verband met een kwaadaardige tumor in het hoofd-hals gebied

Bij patiënten met mucositis zijn de gevoelige cellen in de mond en keel (mucosa) beschadigd door de behandelingen. Dit gaat gepaard met roodheid en zwelling van het mondslijmvlies. Ook kunnen zich zweren ontwikkelen in de mond.

Door deze bijwerkingen kunnen de dagelijkse activiteiten (spreken, drinken, kauwen, slikken en eten) worden bemoeilijkt of in de heftige gevallen soms onmogelijk worden. Het veroorzaakt pijn en ongemak en kan de kwaliteit van het leven negatief beïnvloeden. Ook kan deze slijmvliesontsteking van invloed zijn op het verloop van de therapie.

Gevolgen

Mucositis leidt in veel gevallen tot problemen met eten en drinken. Gewichtsverlies en een verminderde conditie zijn daarvan het gevolg. Een verminderde conditie kan zorgen voor een trager en zwaarder verloop van de behandeling. Het behandelen én vroegtijdig herkennen van orale mucositis is dus van groot belang voor het volhouden van de therapie. Helemaal voorkomen van mucositis is niet of slechts beperkt mogelijk. Met de juiste behandeling kunnen wel de ernst en de duur verminderd worden. Een vroegtijdige herkenning geeft de mogelijkheid om in een vroeg stadium de juiste mondzorg toe te passen. Hierdoor zullen er minder ernstige vormen optreden.

Symptomen

Mucositis van het mondslijmvlies is te herkennen aan een aantal symptomen. De slijmvliesontsteking begint meestal met roodheid en zwelling van het mondslijmvlies. Als mucositis verder gaat, ontwikkelen licht pijnlijk witte wondjes zich tot grote pijnlijke zweren. De meest voorkomende klachten zijn hieronder opgesomd. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat niet alle patiënten dezelfde symptomen ervaren. Onderstaande symptomen komen voor bij orale mucositis, maar kunnen ook horen bij andere aandoeningen:

  • pijnlijke zweren in de mond en de keel
  • roodheid en zwelling van het tandvlees,
  • droogheid en algemene pijn in de mond,
  • eet-, slik- , spraak- en drinkmoeilijkheden.
  • verandering van de stem
  • verdikt en taai speeksel
  • smaakveranderingen of zelf verlies van smaak
  • makkelijk bloedend tandvlees
  • brandend gevoel
  • toegenomen gevoeligheid voor gekruid en heet voedsel

De ernst en samenstelling van de symptomen zijn niet voor alle patiënten hetzelfde. De invloed van de ziekte zelf en de soort behandeling kunnen hier invloed op hebben. Pijn in de mond en keel is veruit de meest voorkomende klacht. Als gevolg van pijn kunnen patiënten last krijgen van een aantal andere klachten zoals moeilijk kauwen, slikken en spreken. Al deze gevolgen hebben invloed op de kwaliteit van leven, maar kunnen ook van invloed zijn op de voortgang van de behandeling. Pijnbestrijding is daarom van essentieel belang.

Behandeling

Zoals eerder aangegeven, is het geheel voorkomen/genezen van orale mucositis niet of slechts beperkt mogelijk. Met de juiste behandeling kunnen wel de ernst en de duur van de slijmvliesontsteking verminderd worden. Een vroegtijdige herkenning van de symptomen is van belang. Het geeft de mogelijkheid om in een vroeg stadium te anticiperen, waardoor er minder ernstige vormen optreden. Omdat orale mucositis gepaard gaat met veel en heftige pijn, is pijnbestrijding essentieel in de behandeling. Door de pijn te bestrijden, wordt de kwaliteit van leven weer wat verbeterd. De patiënt kan beter slikken en kauwen dankzij adequate pijnbestrijding, waardoor ongemak en gewichtsverlies beperkt worden.

Pijnbestrijding

Door bij ernstige orale mucositis meteen morfine toe te dienen, wordt de pijn bestreden en krijgt de patiënt niet onnodig andere pijnstillers met mogelijke bijwerkingen. Echter heeft morfine ook een aantal bijwerken, waarmee je rekening dient te houden. De meest voorkomende bijwerkingen van morfine zijn sufheid, verstopping, misselijkheid, verwardheid en hallucinaties.

Lokale pijnbestrijding

Naast het slikken van pillen, bestaan er ook medicatie die de pijn (veroorzaakt door de slijmvliesontsteking) lokaal bestrijden. Met lokale bestrijding wordt in dit geval bedoeld een bestrijding van de pijn in de mond en de keel. Te denken valt hierbij aan bijvoorbeeld lidocaine mondzalf.

Mondzorg

Een goede mondzorg draagt bij aan een goede behandeling van orale mucositis. Zo is het bijvoorbeeld aan te raden om hard, scherp en heet voedsel te vermijden om op deze manier slijmvliesbeschadiging te voorkomen. Daarnaast is het van belang de mond vochtig en schoon te houden door te spoelen. Ook slijm en voedselresten worden zo verwijderd. Hieronder vind u ook nog enkele tips over het toepassen van een goede mondzorg. Onze mondhygiëniste zal uitleg hierover geven.

  • Poets de tanden ongeveer 2 á 4 keer per dag.
  • Gebruik een zachte (elektrische) tandenborstel. Is dit te pijnlijk? Gebruik dan natte gazen.
  • Gebruik een niet-irriterende tandpasta met fluoride, eventueel ook mentholvrij.
  • Vervang regelmatig de tandenborstel.
  • Laat de tandenborstel drogen met de kop naar boven.
  • Spoel of spray de mond regelmatig met water of fysiologisch zout (bij radiotherapie 8 tot 10 keer per dag; bij chemotherapie 4 tot 10 keer per dag). Spoel of spray ook na braken. Koud water drinken of op een ijsblokje zuigen kan de pijn verlichten.
  • Gebruik alcoholvrije chloorhexidine mondspoeling of spray als tandplaqueverwijdering door middel van poetsen (tijdelijk) niet goed mogelijk is.
  • Voer -alleen indien u dit gewend bent om te doen- een interdentale reiniging uit. Let hierbij op dat u het tandvlees niet beschadigd.
  • Houd de lippen schoon met een nat gaasje en houd ze vet met steriele vaseline uit een tube.
  • Heeft u een gebitsprothese? Draag deze dan niet ’s nachts en bewaar de prothese in water. Het gebruik van een gebitsprothese wordt over het algemeen afgeraden als u orale mucositis heeft.